به نام یزدان بخشاینده

علی کرمی دانشجوی رشته ی محیط زیست

 گردشگری استان ایلام ونقش آن در توسعه اقتصادی استان

مقدمه :

درجهان امروز آثار تاریخی ، طبیعی وزیبائیهای خدادادی یکی  از عوامل جذب وجلب جهانگردان بوده ودر ایجاد تعادل روانی بین آنها نقش موثری ایفا می کند . کشور پهناور ما ایران در اقصی نقاط خود از شرق تا غرب واز شمال تا جنوب از این نعمات برخوردار بوده ومهم تراز همه ایلام به عنوان بخشی از ایران اسلامی گهواره ی تاریخ ، تمدن ، طبیعت وبالاخره مهد زیبائیهائی است که پرگار یکتا نقش زیبای آنها راآفریده است  کوهها ، دریا چه ها ، رود خانه ها ، آبشارها ، جنگلها ، غارها وافزون بر آن هزاران اثر فا خروتاریخی تمدنی را به وجود آورده که در طول تاریخ فخر ایران وایرانی است . پدران اندیشمند ما حاصل این تمدن گرانقدر را تا به حال حفظ کرده واز آن پاسداری نموده اند که حماسه های آن در دوران معاصر دیدنی وشنیدنی است . آفرینندگان تمدن دیروز ایلام امروز به عنوان مرزدارانی اصیل ، مهمانواز، مومن ومتدین میراث گذشتگان درعرصه فرهنگ ، هنر ، ادب وگردشگری را امانت دار بوده واز آن ،  به عنوان سرمایه های گرانقدر در توسعه اقتصاد،  رو به رشد استان ایلام استفاده می نمایند . ما حصل تاریخ وتمدن گذشتگان اندیشمند ما ونیز جاذبه های طبیعی استان شرایطی را فراهم می سازد تا مسیر سازندگی وتحول استان گام برداشته  واز پتانسیل های گردشگری این منطقه در توسعه اقتصادی بهره جست .

جغرافیای طبیعی وتاریخی استان :

استان ایلام در دامنه چین خوردگی های زاگرس غربی و به وسعت 19044 کیلومتر مربع در همسایگی استانهای کرمانشاه ، لرستان ، خوزستان وکشور عراق  قرار دارد . این استان 420 کیلومتر مرز مشترک با کشور عراق دارد .

کوههای مرتفع ، زمینهای کشاورزی ، جنگل های مناسب ، دشت های آباد ورودخانه های پر آب واقلیم متنوع ، سرد ، گرم ، معتدل ونیمه معتدل شرایط خوبی را برای استان فراهم نموده است . استان ایلام دارای 7 شهرستان بنامهای ایلام ، مهران – دره شهر – دهلران – آبدانان – شیروان چرداول وایوان است . جمعیت استان در حدود 700 هزار نفر است وشغل اصلی آنها دامداری و کشاورزی است .

از نظر پتانسیل های گردشگری استان دارای توانمندی های فراوانی در بخش میراث فرهنگی ، آثار طبیعی واکوتوریسم ، آثار فرهنگی وزیارتی ، ویژگی های مرزی بین المللی و ژئوپلتیکی وویژگی های زیبای مردم شناختی است این استان از قدیمی ترین سکونت گاههای بشری قبل وبعد تاریخ بوده است واولین مهد تمدن تاریخ در غرب فلات ایران علی الخصوص در مناطق دهلران ودر کنار تپه موسیان ، علی کش ، تپه های منطقه هلیلان وچغا آهوان مهران است که در این رابطه نظر مورخان ومحققان رابه خود جلب نموده است بطوریکه جای پای تمدن وتاریخ عیلام باستان ، مادها ، کاسی ها ، کوتی ها ، ساسانی ها ، ایلخانها ، صفویان وقاجارها در بازمانده های تاریخی استان از تپه ها وقبور باستانی گرفته تا شهر های تاریخی بخوبی مشهود است .  این آثاربه قدری  فراوانند که انگار تاریخ وتمدن در همین منطقه سکونتی ابدی را اختیار نموده وخود را از حالت تلاطم وجست وخیز به آرامش واستراحت وسکون در کنار کوههای بلند ودشتها ودر همسایگی رودخانه ها دعوت نمود ه است به همین علت آثاری فراوان از تپه های تاریخی وباستانی ، پلها ، قلعه ها ، سنگ نوشته ها ، شهرهای تاریخی ، قبور باستانی وپناهگاهها ودژهای مستحکم نظامی به یادگار مانده است  حال با این اوصاف به بررسی ویژگی ها و پتانسیل ها ی استان در بخش صنعت گردشگری وجذب توریسم می پردازیم :

الف : بخش میراث فرهنگی :  

 همانگونه که ذکر شد ، توانمندی و استعداد استان در بخش میراث فرهنگی وجذب گردشگر تاریخی حائز اهمیت است .

وجود شهر تاریخی سراب کلان سیروان ،  شهر تاریخی دوره ساسانی دره شهر ، تپه علی کش دهلران ، چغا آهوان مهران ، سنگ نوشته گل گل ملکشاهی ، سنگ نوشته های تنگ ارغوان ، سنگ نوشته والیان پشتکوه در بانروشان ، قلعه سام در شیروان ، قلعه اسماعیل خان در ایلام ، قلعه شیاخ در زرین آباد ، پل تاریخی گاومیشان دره شهر ، پل چم نشت ، قلعه والی ایلام ، قلعه اشرف دره شهر ، قلعه میر غلام دره شهر ، قلعه هزار درب آبدانان ، پشت قلعه آبدانان ودهها اثر ارزنده فرهنگی تاریخی دیگر باعث شده تا استان ایلام به یکی از مستعد ترین استانهای کشور جهت تورهای تاریخی وجذب گردشگر داخلی و خارجی چهره ی واقعی وتاریخی استان را به دیگران معرفی نمایند .

ب : بخش آثار طبیعی واکوتوریسم :

مجموعه آثار طبیعی شامل چشمه قیر روان ، چشمه های آبگرم وغار خفاش دهلران ، جنگلهای تفریحی ارغوان ، تجریان ، مله پنجاو ،رنو و آبزا در ایلام . غارهای طبیعی وتاریخی سیوان کوه بدره ، کبوترلان زرین آباد ، غار طلسم ایوان، چل سین شیروان ودریاچه دوقلوی سیاه گاو وآبدانان و آبشارهای هفتگانه ی روستای آبشاران و آبشار سرطاف میمه واقع در بخش زرین آباد ،آبشار چمچه زرد، آبطاف و چم آو ، گردشگاه ییلاقی خوران ، منطقه حفاظت شده بانکول وشکارگاه مانشت نمونه هایی زیبا از آثار طبیعی و بکر استان است .

ج : ویژگی های مرزی بین المللی و ژئو پلتیکی :

علاوه بر ویژگی های طبیعی وتاریخی استان ، بحث گردشگر زیارتی نیز استا ن ایلام می تواند نقش تأثیر گذاری را ایفا کند . وجود 420 کیلومتر مرز مشترک با کشور عراق واهمیت این مرز به دلیل موقعیت جغرافیایی آن ، دست به دست هم داده تا استان ایلام و مرز مهران به عنوان یکی از امن ترین واصلی ترین مرز تردد زوار عتبات عالیات شناخته شده ونیز موقعیت ویژه اقتصادی را برای تجار وبازرگانان دو کشور فراهم سازد . استفاده از این موقعیت استراتژیک می تواند اقتصاد استان را متحول وبه توسعه ی آن کمتر شایانی نماید .

اهم ویژگیهای مرز بین المللی مهران :

_ همسایگی فی مابین با شهرهای منطقه وارتباط فرهنگی وقومی در منطقه .

_ نزدیک بودن به عتبات عالیات وبغداد

_ نزدیک بودن مسیر های داخلی استانهای برخوردار به استان

_ آسایش مسافران وراحتی زوار وآب وهوای مطلوب منطقه ونزدیک بودن مرز به مرکز استان ایلام

_ ارتباط زیارتی وتجارتی وصادرات کالا بطور آسان از طریق سازمانهای متعدد قانونی وتجار وپیله وران .

_ امنیت سرمایه گذاری در منطقه

_ امنیت ورود وخروج کالا از مرز مهران وآرامش سرمایه گذاری الخصوص دو مرز ایران

_ وضعیت استراتژی وژنوپلتیکی خاص منطقه

_ وسیع بودن پایانه مرزی مهران و توسعه آن

ادبیات غنی وویژگی های مردم شناسی استان :

تمدن وفرهنگ اصیل مردمان این دیار ، آئین ها ، مراسمات ، سنت ها وشیوه های خاص  

            معیشت  باعث گردید که از جهت مردم شناختی فرهنگ وزندگی ،  قابلیت های گسترده ای از دو نوع فرهنگ وارداتی وفرهنگ بومی وقومی درتضاد بوده ودر کنار این فرهنگ مرتبط با فرهنگ ایلی وعشیره ای مراسماتی مانند : چمر ، مراسم گل درو ، مراسمات وجشن ها مانند سوروسات ها ی محلی ، نذر ونیاز ها آداب لباس پوشیدن زنان ومردان وپوشاک و محل زندگی مردمان ایلی وعشیره ای وتهیه صنایع دستی شکل زیبائی از فرهنگ زندگی در این گوشه از کشور را ترسیم نماید  که در نوع خود جذاب ودارای ویژگی های منحصر بفردی است و  برای هر تازه وارد ارزشمند ودیدنی است .  

با اشاره به موارد فوق که تنها نمونه هایی از امکانات وپتانسیل های گردشگری است . چنانچه           از منظر اقتصادی موضوع رامد نظر قرار دهیم می توان با تدوین برنامه ها وطرح های متعدد وایجادزیرساخت های مناسب ونیز ضمن مهیا ساختن امکانات رفا هی لازم درکنار این همه جاذبه ها           

استفاده های اقتصادی وفرهنگی زیادی را نصیب استان کرد .

همچنین  ایجاداشتغال ثمره ی دیگر و مهم آن بوده زیرا که در اقتصاد جهانگردی به ازای جذب هر  جهانگرد به صورت مستقیم وغیر مستقیم  شغل ایجاد می گردد .

بعنوان مثال اگر در بعد تاریخی شهر تاریخی دره شهر را مهیا نمائیم وآن را برای بازدید کنندگان و گردشگران  آماده کنیم . موزه ، صنایع دستی  ، فروشگاه ، کارگاههای عکاسی ، خطاطی ، تصویر برداری ، بلیط فروشی ، تاکسی ، مینی بوس همه وهمه  شغل های مستقیم وغیر مستقیم در کنار آن به طور خود جوش شکل می گیرند .

پس از دریچه ی چشم هر کارشناس آگاه به مسائل اقتصادی وجهانگردی ، پتانسیل های بالقوه و بالفعل گردشگری استان می تواند به اندازه چندین کارخانه عظیم کارآفرین باشد  ویا رونق اقتصادی را همراه داشته باشند .

همه این مواردی که گفته شد عزم همه ی مسئولان استان ونیز آماده سازی زیر ساختها ونهادینه کردن فرهنگ جذب توریست در بین مردم استان را مطلبد .

حاصل سخن :

_ اقدام واحداث زیر ساختهای گردشگری در استان به هر تعداد دارای توجیه اقتصادی وفرهنگی است .

_ در بحث اقتصاد واستفاده از پتانسیل های گردشگری فعالیتهای همه جاذبه توریستی در استان امکان پذیر است .

_ اجرای طرح توریستی در استان علاوه بر مقاصد اقتصادی از جنبه اشتغالزائی حائز اهمیت می باشند .

_ مرزی بودن استان وپایانه مرزی بین المللی مهران تأثیردو چندانی در استفاده از پتانسیل های گردشگری واقتصادخواهد داشت که نیازمند برنامه ریزی است .

_ استان با استفاده اقتصادی از پتانسیل های گردشگری از بن بست جغرافیایی خارج می شود .

_ گردشگران زیادی در استان تردد خواهد نمود.

_ استان به سایر کشورها ونیز داخل کشور بیشتر شناخته خواهد شد .

_ جلب سرمایه گذاری به استان شکل می گیرد وسرمایه گذاران برای سرمایه گذاری به استان خودبخود  ترغیب می شوند .

_ باب تازه ای در مبحث گردشگری استان وایجاد ارتباط با کشور های عربی همسایه باز خوا هد شد .

_ ارتباطات فرهنگی وقومی که بین استان و استانهای همسایه در کشور عراق است می تواند امنیت مرز را تأمین وبه امنیت پایدار در مرز مشترک ایران با عراق دست پیدا کنیم .

_ استان ایلام از استان کم توسعه یافته به یک استان برخوردار ، بهترین خواهد شد ومیزان امید به آینده را در بین مردم گسترش خواهد داد.

منابع ومأخذ

_ صید محمد درخشنده – عروس زاگرس ایلام – انتشارات ایران - 1375

_ سیف اله کامبخش فرد – شهرهای تاریخی ایران – دره شهر

_ مجله ایرانگردی وجهانگردی شماره ی 2 و3 بهمن و اسفند 83 « کجا » سازمان میراث فرهنگی صنایع دستی وگردشگری

_ مقاله توریسم عشایر استان – علی قاسم پور